W dniu 4 marca br. opublikowano rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości zmieniające rozporządzenie w sprawie limitu przyjęć na kierunki studiów dla funkcjonariuszy Służy Więziennej, w którym Minister Sprawiedliwości określił limity przyjęć jako „0” – zarówno dla kierunku Penitencjarystyka, jak i Bezpieczeństwo wewnętrzne. Takie rozwiązanie jest niezrozumiałe, biorąc pod uwagę wcześniejsze oświadczenia MS, wskazujące na to, że nie dąży do likwidacji kierunków studiów dla funkcjonariuszy Służby Więziennej (zob. uzasadnienie projektu zmiany ustawy o SW UD112). Ponadto jest to rozwiązanie sprzeczne z przepisami prawa.

Podkreślamy, że Akademia Wymiaru Sprawiedliwości wnosiła uwagi do projektu rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości oraz kierowała do Ministra Sprawiedliwości pisma w celu zmiany limitu na liczbę pozwalającą na otworzenie studiów na kierunkach Penitencjarystyka i Bezpieczeństwo wewnętrzne dla funkcjonariuszy SW. Uwagi i zastrzeżenia Uczelni Służby Więziennej nie zostały uwzględnione przez Ministra Sprawiedliwości. Dodatkowo w swoim stanowisku do uwag opublikowanym na stronie Rządowego Centrum Legislacji Minister Sprawiedliwości wskazał informacje niezgodne z obecnym stanem prawnym. Poniżej przedstawiamy szczegółowe informacje i uwagi.
Całość uwag zgłoszonych przez AWS dostępna jest na stronie Rządowego Centrum Legislacji: https://legislacja.gov.pl/projekt/12406352.

Zgodnie z art. 444 ust. 5 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (p.s.w.n.) Minister Sprawiedliwości określa, w drodze rozporządzenia, limit przyjęć na studia na określonym kierunku dla funkcjonariuszy Służby Więziennej w służbie kandydackiej oraz dla funkcjonariuszy Służby Więziennej w służbie stałej skierowanych na studia przez właściwego przełożonego, uwzględniając możliwości dydaktyczne uczelni oraz zapotrzebowanie na absolwentów tych studiów. Nowe rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości w tej sprawie ustala limity przyjęć dla obydwu kierunków dla funkcjonariuszy SW prowadzonych przez AWS na poziomie „0”. Tym samym Minister Sprawiedliwości działa w sposób sprzeczny z prawem oraz w celu obejścia prawa. Określenie tej górnej granicy (limitu) jako „0” jest postanowieniem o charakterze abuzywnym (niedozwolonym) według zasad prawidłowej legislacji, przekraczającym upoważnienie ustawowe, bowiem uniemożliwia uruchomienie w danym roku kierunku, co równa się z jego wygaszeniem. Zgodnie z art. 56 ust. 1 pkt 3 p.s.w.n. Minister może cofnąć pozwolenie na utworzenie studiów na określonym kierunku, jeżeli na tych studiach nie przyjęto w drodze rekrutacji żadnego studenta przez 2 następujące po sobie lata akademickie. Wejście w życie rozporządzenia powoduje zatem de facto likwidację kierunku.

Dyskrecjonalność w przedmiocie określenia górnego limitu miejsc odnosi się do kompetencji wskazania tego limitu w zakresie od „1” do konkretnej wartości wyższej niż „1”. Wskazuje na to wprost wykładnia językowo-logiczna przepisu, mówiąca o limicie, tj. górnej granicy. Górna granica zakłada też istnienie granicy dolnej, gdyż wykładnia prawa nie może prowadzić do rezultatów absurdalnych i wyraźnie sprzecznych z celem ustawy.

Z zasady demokratycznego państwa prawnego wywodzone są zasady prawidłowej (przyzwoitej) legislacji, które nakazują, aby przepisy formułowane były w sposób poprawny, jasny i precyzyjny, zwłaszcza wówczas, gdy dotyczą praw i wolności jednostki (zob. TK – K 7/99, K 24/00). Niepoprawne sformułowanie przepisów rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości narusza zatem art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.

Ponadto przyjęcie możliwości ustalenia limitu na poziomie „0” oznacza przyznanie Ministrowi Sprawiedliwości kompetencji do zamknięcia tej formy kształcenia w służbie kandydackiej, czego ustawa nie przewiduje. Jednocześnie to właśnie ustawa – prawo o szkolnictwie wyższym i nauce przewiduje istnienie kształcenia oraz jego formy, a zatem na poziomie ustawowym przesądzono o kształceniu na kierunkach dla funkcjonariuszy Służby Więziennej, a rozporządzenie jako akt wykonawczy ma jedynie określać ilość miejsc, tj. nie może zamykać kształcenia. Dodatkowo należy zaznaczyć, że wydanie pozwolenia na prowadzenie kierunku i jego cofniecie jest kompetencją Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego, a w sytuacji wskazania limitu na poziomie zerowym, Minister Sprawiedliwości uzurpuje sobie te kompetencje wbrew ustawie.

Samo wydanie przez Ministra Sprawiedliwości rozporządzenia rzeczywiście likwidującego kierunki dla funkcjonariuszy Służby Więziennej narusza zasadę ochrony praw nabytych, ustanowioną w art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.

Rektor-Komendant Akademii Wymiaru Sprawiedliwości w dniu 7 stycznia 2026 r. wydał zarządzenia nr 2/26, 9/26 i 10/26 dotyczące rekrutacji na studia na kierunku Penitencjarystyka i Bezpieczeństwo wewnętrzne dla funkcjonariuszy SW na rok akademicki 2026/2027. Wydanie post factum przez Ministra Sprawiedliwości rozporządzenia określającego limity miejsc na tych kierunkach jako „0” prowadzi do ingerencji w prawa nabyte kandydatów na studia. Z istoty zasady ochrony praw nabytych wynika bowiem również ochrona ekspektatywy ich nabycia. Uregulowania ustawowe, wcześniejsze rozporządzenia wykonawcze Ministra Sprawiedliwości prawidłowo ustalające limity przyjęć na studia, a także wskazane powyżej zarządzenia Rektora-Komendanta AWS dotyczące już konkretnej rekrutacji tworzą bowiem typową ekspektatywę prawną (uzasadnioną nadzieję na nabycie praw). Wskazać należy, że „z zasady ochrony zaufania do państwa i prawa wywodzona jest również zasada ochrony interesów w toku. Stwierdzenie jej naruszenia wymaga ustalenia, że wcześniej obowiązujące przepisy prawa wyznaczyły określony horyzont czasowy dla przedsięwzięć rozłożonych w czasie, a jednostka na gruncie tych przepisów przystąpiła do realizacji tego przedsięwzięcia, po czym nastąpiła w sposób zaskakujący dla niej zmiana tych przepisów (zob. TK – K 26/97).” (M. Florczak-Wątor [w:] Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz, wyd. II, red. P. Tuleja, Warszawa 2023, art. 2.).

„Kolejną zasadą, która swoje źródło ma w art. 2, jest zasada lex retro non agit. Przewiduje ona, że prawo nie powinno być stosowane wstecznie, a zatem do zdarzeń, które miały miejsce przed jego wejściem w życie (zob. TK – Kp 2/08). Zakaz wstecznego działania prawa dotyczy wyłącznie przepisów pogarszających sytuację jednostki. Jeśli przepisy sytuację tę poprawiają, nie ma przeszkód w zakresie ich wstecznego stosowania.” (M. Florczak-Wątor [w:] Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz, wyd. II, red. P. Tuleja, Warszawa 2023, art. 2.).

Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości pozostaje zatem w sprzeczności nie tylko z ustawą – prawo o szkolnictwie wyższym, ale również z Konstytucją, naruszając art. 2 Konstytucji ustanawiający zasadę demokratycznego państwa prawa, gwarantującego m.in. ochronę praw nabytych.

„Zasada ochrony zaufania do państwa i prawa jest źródłem kolejnych zasad, które również nie zostały expressis verbis wskazane w treści art. 2. Pierwszą z nich jest zasada ochrony praw słusznie nabytych, która „zakazuje arbitralnego znoszenia lub ograniczania praw podmiotowych przysługujących jednostce lub innym podmiotom prywatnym występującym w obrocie prawnym. Zasada ochrony praw nabytych zapewnia ochronę praw podmiotowych – zarówno publicznych, jak i prywatnych” (M. Florczak-Wątor [w:] Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz, wyd. II, red. P. Tuleja, Warszawa 2023, art. 2.).

Zwrócić należy również uwagę na zbyt krótkie, a w zasadzie na brak vacatio legis, gdyż rozporządzenie weszło w życie z dniem następującym po dniu ogłoszenia.

Ponadto podkreślić trzeba wewnętrzną niespójność wprowadzonego rozwiązania w odniesieniu do kierunku „bezpieczeństwo wewnętrzne” dla funkcjonariuszy w służbie stałej, którzy są kierowani na studia przez przełożonego. Skoro sama konstrukcja tej ścieżki zakłada, że decyzja o podjęciu studiów nie jest decyzją przypadkową, lecz wynika z formalnego skierowania przez przełożonego (dyrektorów jednostek podstawowych) w związku z potrzebami służby, oznacza to, że w praktyce jednostki penitencjarne identyfikują realne zapotrzebowanie na tego rodzaju kształcenie. Ustalenie limitu „0” de facto odbiera przełożonym narzędzie planowania i podnoszenia kwalifikacji kadr zgodnie z potrzebami organizacyjnymi jednostek, a więc stoi w sprzeczności z założeniem, że kierowanie na studia ma charakter celowy i służbowo uzasadniony; tym bardziej przemawia to za rozwiązaniem proporcjonalnym, polegającym na dostosowaniu limitów, a nie ich całkowitym wyzerowaniu.

Podsumowując, projekt rozporządzenia zawiera błąd formalno-prawny polegający na nieokreśleniu limitu w ogóle, bowiem określenie go na poziomie „0” de facto nie stanowi żadnego limitu. Ponadto takie postanowienie rozporządzenia stanowi obejście prawa i zmierza do wygaszenia kierunku. Akademia Wymiaru Sprawiedliwości wnosiła o zmianę projektu rozporządzenia w ten sposób, żeby limit stanowił cyfrę lub liczbę w zbiorze liczb naturalnych większych od „0” oraz, w związku z tym, że rekrutacja na przedmiotowe kierunki jest już w trakcie i odbywa się na mocy dotychczas obowiązującego rozporządzenia limitowego wnosiła także o ustalenie nowych limitów przyjęć począwszy od kolejnej rekrutacji, tj. począwszy od roku akademickiego 2027/2028, mając na względzie ochronę praw nabytych i zasady prawidłowej legislacji.

Całość uwag zgłoszonych przez AWS dostępna jest na stronie Rządowego Centrum Legislacji: https://legislacja.gov.pl/projekt/12406352.

Następnie Uczelnia wnosiła o zmianę w stanowisku Ministerstwa Sprawiedliwości. Mając na względzie, że Minister Sprawiedliwości jest organem władzy publicznej, a w Polsce organy władzy publicznej – zgodnie z art. 7 Konstytucji RP – działają na podstawie i w granicach prawa, AWS wnosiła o korektę w trybie autokontroli stanowiska Ministerstwa Sprawiedliwości, co do uwag zgłoszonych przez Akademię Wymiaru Sprawiedliwości do projektu rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości zmieniającego rozporządzenie w sprawie limitu przyjęć na kierunki studiów dla funkcjonariuszy Służby Więziennej (B949) [dalej: „Stanowisko”], ponieważ „Stanowisko” to nie może być podstawą do dalszego procedowania projektu rozporządzania, gdyż w obecnym brzmieniu sprzeczne jest z przepisami prawa powszechnie obowiązującego, w szczególności z przepisami ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (dalej: p.s.w.n.).

Niezgodne z prawem powszechnie obowiązującym, w szczególności z przepisami ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, jest zawarte w „Stanowisku” stwierdzenie, że po określeniu limitów przyjęć przez Ministra Sprawiedliwości jako „0”, Akademia Wymiaru Sprawiedliwości będzie mogła nadal (tj. po wejściu w życie rozporządzenia „zerowego”) przyjmować kandydatów na studia na kierunku Penitencjarystyka oraz Bezpieczeństwo wewnętrzne w trybie niestacjonarnym, ponieważ zgodnie z art. 63 ust. 3 p.s.w.n. uczelnia nie może kształcić większej liczby studentów na studiach niestacjonarnych niż na studiach stacjonarnych dla danego kierunku.

Uczelnia informowała Ministra Sprawiedliwości, że nieprawdą jest wyrażone w „Stanowisku” stwierdzenie Ministra Sprawiedliwości, że „określenie limitu przyjęć w liczbie „0” miejsc na wskazanych kierunkach studiów dla funkcjonariuszy Służby Więziennej nie oznacza trwałego zamknięcia możliwości studiowania”. Zgodnie z art. 56 ust. 1 pkt 3 p.s.w.n. Minister Nauki i Szkolnictwa Wyższego cofa pozwolenie na utworzenie studiów na określonym kierunku, jeżeli na tych studiach nie przyjęto w drodze rekrutacji żadnego studenta przez 2 następujące po sobie lata akademickie. Wejście w życie rozporządzenia powoduje zatem de facto likwidację kierunku.

Raz jeszcze informowaliśmy, że projekt rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości zmieniającego rozporządzenie w sprawie limitu przyjęć na kierunki studiów dla funkcjonariuszy Służby Więziennej (B949) narusza zasadę zaufania do państwa oraz zasadę ochrony praw nabytych, ponieważ rekrutacja na te studia w roku 2026/2027 jest już w toku. Uczelnia wnosiła o pilne dokonanie zmian w stanowisku Ministerstwa Sprawiedliwości co do uwag zgłoszonych przez Akademię Wymiaru Sprawiedliwości do projektu rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości zmieniającego rozporządzenie w sprawie limitu przyjęć na kierunki studiów dla funkcjonariuszy Służby Więziennej (B949), tak, aby nie zawierało ono nieprawdy i przedstawiało rzeczywisty stan prawny, nie wprowadzając tym samym obywateli w błąd.